Somaliland:-Wakiillada qaska wada ama hubka iyo agabka basaasnimada waxay soo geliyaa xudduudaha.”

0
32

Baraarugtv.com-Somaliland waxay u baahan tahay in ay xoojiso sirdoonkeeda iyo amnigeeda gudaha si ay uga hortagto faragelinta dibadda.

Si ay Somaliland u sugto amnigeeda gudaha uguna adkaysato faragelinta iyo shabakadaha sirdoon ee dibadda ka imanaya – gaar ahaan xilligan uu loollanka Geeska Afrika adag yahay – waxay u baahan tahay in ay dib-u-habayn iyo xoojin ku samayso hab-dhismeedkeeda amniga qaran.

waxaan halkan ku soo gudbinayaa tallaabooyinka ugu muhiimsan ee ay Somaliland uga hortagi karto faragelinta dibadda kuna xoojin karto sirdoonkeeda gudaha

1. Casriyeynta iyo Xirfad-yaqaannimada Hay’adaha Sirdoonka (Intelligence Reform)

Amniga casriga ahi kuma tiirsana keliya indho-indhayn caadi ah, balse wuxuu u baahan yahay tiknoolajiyad iyo aqoon sare.

●Sirdoonka Istiraatiijiga ah (Strategic Intelligence): In xoogga la saaro sidii loo ogaan lahaa qorshayaasha dibadda ee lagu soo dhex-milmi karo bulshada, ururada bulshada rayidka ah, ama warbaahinta, intaanay fowdo isu beddelin.

●La-dagaallanka Sirdoonka Khatarta ah (Counter-Intelligence): Abuurista qayb gaar ah oo shaqadeedu tahay oo keliya dabagalka iyo fashilinta wakiillada ama shakhsiyaadka lacagaha dibadda ka qaata ee kala qaybinta bulshada wada.

2. Xakamaynta Dhaqdhaqaaqa Maaliyadeed ee Shisheeye (Financial Tracking)

Faragelinta dibaddu inta badan waxay ku socotaa marin-habaabin lacageed iyo maalgelin hoose oo la soo marsiiyo hay’ado ama shaqsiyaad.

Hufnaanta Xawaaladaha iyo Bangiyada:

In la adkeeyo shuruucda la-dagaallanka lacag-dhaqidda iyo maalgelinta argagixisada ama qaska (AML/CFT), iyadoo la kaashanaysa Bankiga Dhexe iyo shirkadaha xawaaladaha si loola socdo xawaaladaha aan caadiga ahayn ee ka imanaya meelaha khatarta ah.

■Diiwaangelinta Hay’adaha NGO-yada: In si adag loo baaro loona kormeero dhaqdhaqaaqyada iyo ilaha dhaqaale ee hay’adaha caalamiga ah iyo kuwa maxalliga ah ee ka shaqeeya gudaha dalka, si loo hubiyo inaanay ajande siyaasadeed oo shisheeye wadin.

3. Sugidda Xudduudaha iyo Socdaalka (Border & Immigration Control)

Wakiillada qaska wada ama hubka iyo agabka basaasnimada waxaa inta badan la soo geliyaa xudduudaha kala duwan.

“Tiknoolajiyadda Casriga ah ee Kontaroolada: In la xidho daldaloolada xudduudaha iyo in la isticmaalo nidaamyo dhijitaal ah oo lagu diiwaangeliyo dadka soo gelaya iyo kuwa ka baxaya dalka (Biometric Immigration Systems).

Dabagalka Socdaalka Dibadda: In si dhow loola socdo shaqsiyaadka u safra dalalka sida tooska ah ugu lugta leh loollanka ka dhan ah Somaliland, isla markaana soo laabtaan iyagoo sita ajandayaal shisheeye.

4. Wacyigelinta Bulshada iyo Iskaashiga Bulshada iyo Amniga (Community Policing

Sirdoonka ugu weyn ee dal leeyahay waa shacabkiisa. Haddii shacabku fahmo khatarta dibadda, waa gaashaan-buurta ugu horreysa.

Wacyelin Qaran: In shacabka la baro sida ay cadawgii dibaddu u adeegsadaan baraha bulshada, wararka la isku dhufto (disinformation), iyo qabiilka si ay dalka uga abuuraan qalalaase gudaha ah.

Xidhiidhka Shacabka iyo Ciidanka: In la abuuro jawi kalsooni oo u dhexeeya hay’adaha amniga iyo shacabka, si muwaadinku ugu dhiirrado inuu soo sheego wax kasta oo shaki leh oo uu arko.

 

5. Midnimada Maxkamadaha iyo Sharciga (Rule of Law)

Ciqaab Adag oo loo geysto Khaainiintaa: Qofkii ama kooxdii lagu haysto inay si cad ugu shaqaynayaan sirdoon shisheeye ama ay burburinayaan qarannimada dalka, waa in si waafaqsan sharciga loola tiigsadaa cadaalad degdeg ah oo daahfuran, si ay cashar ugu noqoto kuwa kale.

Somaliland haddii ay adkeyso gudaha, isla markaana ay yeelato hay’ad sirdoon oo feejigan oo ka madax bannaan musuqmaasuq iyo eex, waxay noqon doontaa mid aan la soo dhex-marin karin, xataa haddii ay quwado waaweyn oo dibaddu maalgelinayaan isugu tagaan.

W/Q:-G/le Dhexe Cabdisalaan Mohamed Cabaas