Baraarugtv.com-Siyaasadda caalamiga ahi kuma dhisna saaxiibtinimo joogto ah ama colaad aan dhammaanayn, balse waxay ku salaysan tahay danaha istaraatiijiyadeed ee dal kasta.
Siyaasadda caalamiga ahi kuma dhisna saaxiibtinimo joogto ah ama colaad aan dhammaanayn, balse waxay ku salaysan tahay danaha istaraatiijiyadeed ee dal kasta.Isbeddelladii ugu dambeeyay ee ka dhacay Geeska Afrika ayaa muujinaya sida ay isu beddelayaan xisaabaadka siyaasadeed, diblomaasiyadeed iyo kuwa amni ee gobolka, gaar ahaan mowqifka Itoobiya iyo xiriirka ay la leedahay dalalka deriska ah iyo quwadaha gobolka.
Siyaasadda gobolka ayaa wajahday weji cusub kadib shir-madaxeedkii lagu qabtay magaalada El Alamein ee dalka Masar, kaas oo ay ka qaybgaleen madaxda Soomaaliya, Masar, Suudaan iyo Eritrea. Shirkan ayaa la sheegay inuu horseeday is-afgarad siyaasadeed iyo mid amni oo ay wadaagaan afarta dal, kaas oo lagu muujinayo danaha ay ka leeyihiin xasilloonida gobolka iyo ilaalinta madaxbannaanida iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
Isku soo dhowaanshahan ayaa Itoobiya ku abuuri kara culays diblomaasiyadeed, gaar ahaan marka la eego muranka la xiriira helitaanka marin-badeedka iyo xiriirka ay la leedahay dalalka gobolka. Haddii iskaashiga afartan dal uu isu beddelo isbahaysi amni oo joogto ah, wuxuu saamayn ku yeelan karaa awood-qaybsiga gobolka iyo qorshayaasha istaraatiijiyadeed ee Addis Ababa.
Isbeddelladan diblomasiyadeed ayaa kusoo beegmaya xilli Itoobiya ay la tacaalayso caqabado amni iyo siyaasadeed oo ka jira qaybo ka mid ah dalka, gaar ahaan waqooyiga Itoobiya iyo gobolka Tigray, halkaas oo xiisadaha siyaasadeed iyo kuwa milatari ay saamayn ku yeelan karaan xasilloonida guud ee dalka.
Warbixinta la soo bandhigay waxay sidoo kale tilmaamaysaa walaac ay Itoobiya ka qabto hub casri ah oo la sheegay inuu gaadhay kooxaha ka soo horjeeda dowladda, iyadoo la tuhunsan yahay in dalal ay ka mid yihiin Masar, Suudaan iyo Eritrea ay door ku leeyihiin taageerada kooxahaas. Eedeymahan, haddii ay jiraan caddeymo lagu kalsoonaan karo oo taageeraya, waxay sii adkayn karaan xiriirka Itoobiya iyo dalalkaas.
Sidoo kale, waxaa la sheegay in diblomaasiyiinta ku sugan Addis Ababa loo soo bandhigay xog la xiriirta walaacyada amni ee Itoobiya. Tallaabadan ayaa loo arki karaa dadaal ay dowladda Itoobiya ku doonayso inay beesha caalamka ku fahamsiiso khataraha ay sheeganayso inay kala kulmayso xuduudaheeda iyo xaaladda amni ee gudaha dalka.
Marka la eego isbeddellada cusub ee gobolka, Itoobiya waxay u muuqataa inay dib u qiimaynayso xiriirrada istaraatiijiyadeed ee ay la leedahay Imaaraadka Carabta, Israa’iil iyo Somaliland. Xiriirradaas ayaa muhiim u noqon kara xisaabaadka diblomaasiyadeed iyo kuwa amni ee Addis Ababa, gaar ahaan xilli ay sii xoogaysanayaan isbahaysiyada kale ee gobolka.
Ra’iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Ahmed, ayaa la sheegay inuu khadka telefoonka kula xiriiray Ra’iisul Wasaaraha Israa’iil, iyadoo sidoo kale la tilmaamayo inay socdaan wada-hadallo la xiriira iskaashiga Itoobiya iyo Imaaraadka Carabta iyo Somaliland.
Haddii xiriirradaasi sii xoogaystaan, waxay Itoobiya siin karaan fursado cusub oo ay ku raadiso taageero diblomaasiyadeed, dhaqaale iyo mid amni. Somaliland-na waxay arrintan u arki kartaa fursad ay ku xoojiso dadaalladeeda ku aaddan helitaanka aqoonsi caalami ah.
Si kastaba ha ahaatee, isku soo dhowaanshaha dhinacyadani macnaheedu ma aha in la xaqiijiyey jiritaanka isbahaysi rasmi ah oo mideysan ama heshiisyo cusub oo ku saabsan aqoonsiga Somaliland iyo helitaanka marin-badeedka Itoobiya. Arrimahaasi waxay ku xiran yihiin wada-hadallo siyaasadeed, heshiisyo rasmi ah iyo duruufaha diblomaasiyadeed ee gobolka.
Itoobiya waxay hadda wajahaysaa xaalad ay muhiim u tahay inay dib u eegto xulafadeeda iyo habka ay u maareyso xiriirka ay la leedahay dalalka deriska ah. Isku soo dhowaanshaha Soomaaliya, Masar, Suudaan iyo Eritrea wuxuu Addis Ababa ku riixi karaa inay xoojiso xiriirrada kale ee istaraatiijiyadeed, gaar ahaan kuwa ay la leedahay Imaaraadka Carabta iyo Israa’iil.
Dhinaca kale, Somaliland waxay sii ahaan kartaa arrin muhiim ah oo ku dhex jirta xisaabaadka siyaasadeed ee gobolka, maadaama ay Itoobiya danaynayso helitaanka marin-badeed, halka Somaliland ay raadineyso aqoonsi caalami ah. Hase yeeshee, isku-xirnaanta labada dano waxay dhalin kartaa caqabado diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, gaar ahaan marka la eego mowqifka Soomaaliya ee ku aaddan midnimadeeda iyo wadajirka dhuleed.
Ugu dambayn, isbeddelladan waxay muujinayaan in Geeska Afrika uu galayo marxalad ay si isa soo taraysa muhiim ugu noqonayaan xulafaysiga siyaasadeed, iskaashiga amniga, danaha dhaqaale iyo tartanka marin-badeedka. Sida ay xaaladdu u sii socoto waxay ku xirnaan doontaa go’aannada ay qaataan dowladaha gobolka, awoodda ay u leeyihiin inay maareeyaan khilaafaadkooda iyo sida ay u kala hormariyaan danaha qarankooda.
Ogaal Media
